The Strategical Aspects of Regional and International Importanceof The Baku-Tbilisi-Ceyhan Pipeline

Abstract

        Many important battles have taken place in the 20th century for petroleum which became the most important source of energy since the end of 19th century. In this view, struggles for gaining control over the oil reserves have been the main course of many socio-political events.
        In order to gain contol over oil reserves, two world wars have taken place, millions of people have lost their lives or became handicapped, revolutions have been realized while the most strategial maneuvres have been done in the first and second World War for petroleum. The fates of these wars have been determined by the attacks on gaining control over oil reserves. 
        An alternative to petroleum as an energy source has not been found. Plus the industrialization, followed by a rapid increase in the consumption of petroleum resulted in an increase of the importance of petroleum. So, it is obvious that petroleum which was the most powerful source of energy in the 20th century will protect its importance in the 21th century. In the past, during the first and second World Wars Baku oil reverves on the shore of the Caspian, nowadays oil reserves in the Caspian and Middle Asia takes an important place in the history of the struggles given for petroleum.
        Taking into consideration the fact that the oil and natural gas resources of Azerbaijan and neighbouring countries (which gained their independence towards the end of 20th century) have a potential of being the 3th or 4th in the world these countries also are involved in an international struggle for petrol which it named as “The New Big Game”. The last chane of this struggle is over the route or routes of trasportation there resorces to the world markets. 
        Because of its strategical importance, much greater struggles have been given over the determination of export routes to the world markets than the struggles given for participating in the oil exploitation contracts. In this view the struggle over export routes arms more than making profit.
        At present the export routes are under the control of Russia. In case of increasing in the production of oil and natural gas, the existing pipelines which are under Russia’s contol will be insufficient. In this respect is the Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline by which Turkey is directly effected. With the Afganistan operation leaded by the USA, attention was given to these alternative export routes and countries in the region. The control of oil reserves routes in the Coucasus and Middle Asia and the determination development beginning with the Afganistan operation.
        In center oriented struggler for profit making platform, foreign powers want to shape the flow and consumption strategy of these resourses potential according to their own interest. The region states which are the object of developed projects try to institutionalize their independence under Russia’s threat. In other worlds, the determination of the main export pipeline for transporting the Caspian energy resourses to western markets has different strategical meaning for every country involved.
        In case of Russia oil and natural gas and the Caspian region itself began to have more importance than it used to do during the USSR rule. 
        Russia tries to maintain its intluence in theTrans Caucasus and Middle Asia and Increase its control in the region. It also tries to limit the intluence of USA, European countries and Turkey in the region. Taking these into consideration, Russia has a different aproach to determination of the main export pipeline.
        The position of the USA is in accordance with Brzezinski’s insisting statement which follow as: “If the USA can’t gain control of Euro-Asia it won’t be able to continue its role as a world goverment. The USA supports the Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline project which prevents Russia’s and Iran’s involvement in the region thus helping it to reach its strategial aims. The European states are unconfortable with USA being the dominant participant in the projects related to exploitation and transportation of natural resourses in the region. They are also uncomfortable with Russia holding the existing pielines which provide it with more a vizority in the region. Iran tries to have an effective and influential role in the region doesn’t want USA and Turkey’s positions to be stranghtened in the region. Iran isn’t in favour of the project.
        No doubt the Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline will increase Turkey’s intercontinental geopolitical importance.
In 1995 for strategical reasons Azerbaijan decided to have two export pipelines built one in the North and west directions, while the existing North pipeline was sufficient. Azerbaijan shows determination on the Bakü-Tbilisi-Ceyhan project in views of strenghtening its independence and reducing Russia influence in the region.
        Georgia has to maintain close and confidential relationship with Turkey, Azerbaijan and other Turkish states in order to reduce its dependency upon Russia in military and economical matters. For this reason Georgia has a determined position to support the project.
        Besides the states, oil companies also play an important role in determination of main export pipelines. Many of these oil companies have been established during the end of 19th and beginning of 20th centuries by the USA and European states to project their economical interest.
        In other worlds, there are some strategial reasons for the oil companies in the process of determining the main export route becides economical interest.
        The Caspian region reaching a cortain potential in the oil market will reduce OPEC’s opportunity to use the oil price in the world market as a political manipulation tool. The Caspian region is in the center of attention of OPEC members such as Saudi Arabia.
        Briefly, in the “New Big Game” in which many giant players take roles economical issues are not taken into consideration when determining the export routes.



STRATEJİK AÇIDAN BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORU HATTININ
BÖLGESEL VE ULUSLARARASI ÖNEMİ

Özet


        19. yüzyılın sonlarından itibaren dünyanın en önemli birincil enerji kaynağı haline gelen petrol uğrunda 20.yüzyılda çok önemli mücadeleler verilmiştir. Bu bakımdan tarihi süreçte önemli bir çok sosyo-politik olayların arka planında petrole ilişkin verilen mücadele görülmektedir.
        Petrol uğruna dünyada iki büyük savaş yaşanmış, milyonlarca insan ölmüş veya sakat kalmış, imparatorluklar yıkılmış, ihtilaller yaptırılmış, hükümetler yıktırılıp yenileri kurdurulmuştur. I. ve II. Dünya Savaşları'nın en stratejik manevraları petrol için yapılırken, savaşların kaderini petrol kaynaklarını ele geçirmeye yönelik hamleler belirlemiştir.
Bir yandan sanayileşme ile birlikte petrol tüketimindeki hızlı artış, diğer taraftan petrole alternatif bir enerji kaynağının henüz bulunamamış olması, petrolün önemini daha da artırmıştır. Böylece 20. yüzyılın en güçlü enerji kaynağı olan petrolün, 21. yüzyılda da önemini koruyacağı gözükmektedir. 
        Petrol uğruna verilen mücadelede, geçmişte Hazar kıyısındaki Bakü petrollerinin Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarında, günümüzde ise Hazar ve Orta Asya enerji kaynaklarının önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. 
20.yüzyılın sonuna doğru bağımsızlığını kazanan Azerbaycan ve bölge ülkelerinde petrol ve doğal gaz enerji rezervlerinin dünyada üçüncü veya dördüncü sırada yer alacak bir potansiyelde olması ve bu rezervlerin Hazar'da yoğunlaşması nedeniyle, "Yeni Büyük Oyun" diye adlandırılan uluslararası mücadelede Hazar Denizi'ne kıyısı olan ülkeler de yer almaktadır. Bu mücadelenin en son halkası ise, Hazar petrollerinin dünya piyasalarına hangi yolla ya da yollarla ulaştırılacağı konusundadır. 
        Stratejik önemi nedeniyle, petrolün dünya piyasalarına ihraç yolunun belirlenmesi konusunda, petrol anlaşmalarına katılma mücadelesinden daha büyük bir mücadele verilmektedir. Bu bakımdan ülkelerin petrol boru hattı konusunda gösterdikleri mücadele ekonomik çıkarlar elde etmenin ötesinde bir önem taşımaktadır.
        Bölgede üretilen petrol ve doğal gazın ihracının şu anda Rusya'nın kontrolünde olan boru hatlarından gerçekleştirilmesine karşın, petrol ve doğal gazın üretiminin artması halinde varolan boru hatlarının bugünkü kapasiteleri ile yetersiz kalacakları dikkate alınarak alternatif boru hatları gündeme gelmiştir. Bu boru hatlarından biri de Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattıdır. 
        ABD'nin öncülüğünde gerçekleşen Afganistan operasyonu ile gözler yeniden Hazar enerji kaynaklarının nakledilmesi için gündeme gelen alternatif boru hatlarına ve bölgedeki ülkelere çevrildi. Kafkasya ve Orta Asya enerji kaynaklarının kontrolü ve ihraç boru hatlarına ilişkin güzergahların tespiti, şüphesiz Afganistan operasyonu ile başlayan gelişmelerin sebebi olmasa da sonuçlarından bir tanesidir. 
        Bölge merkezli çıkar mücadeleleri platformunda, dış güçler enerji potansiyelinin akım ve kullanımı stratejisini kendi yararları doğrultusunda bir yapılanma düzlemine çekerken; geliştirilen proje taslaklarının daha çok objesi konumundaki bölge ülkeleri de, Rusya'nın toparlanma ihtimalini hesap ederek, bağımsızlıklarını kurumsallaştırmaya çalışmaktadırlar. Dolayısıyla Hazar Enerji Kaynaklarının batı piyasalarına ilişkin naklinde temel ihraç boru hattının belirlenmesi ülkeler açısından farklı stratejik anlamlar taşımaktadır:
        Rusya için, petrol ve doğal gaz ve bölgede enerji kaynakları bakımından önemli bir potansiyele sahip olan Hazar, Sovyetler Birliği döneminden daha fazla önem kazanmıştır. Transkafkasya ve Orta Asya'da nüfuzunu kaybetmemeye aksine kontrolünü arttırmaya, buna karşı ABD, Avrupa ülkeleri ve Türkiye'nin nüfuzunu ise sınırlamaya çalışan Rusya, Hazar enerji kaynaklarının nakline ilişkin güzergah tespitine ayrı bir önem vermektedir. 
        Amerika Birleşik Devletleri, Brzezinski'nin ısrarla dediği: ''ABD Avrasya'ya hâkim olamaz ise dünya devleti konumunu sürdüremez'' ifadelerinin gereğini yapıyor. Stratejik amaçlarına ulaşmak için Rusya ve İran seçenekleri dışında kalan petrol ihraç seçeneklerine, dolayısıyla Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattına Amerikan yönetiminin sıcak baktığı görülmektedir.
        Avrupa ülkeleri, bir yandan Bakü-Ceyhan ve Trans-Hazar projeleriyle ABD'nin bölge enerji kaynaklarına hakimiyet kurmasından, diğer yandan da yeni hiçbir boru hattının inşa edilmemesiyle Rusya'nın hakimiyetini sürdürmesinden rahatsızlık duymaktadırlar. Dolayısıyla enerji kaynaklarının naklinde kendilerinin de söz hakkına sahip olabilecekleri bir güzergahı tercih etmektedirler. 
        İran, Bölgede ABD ve Türkiye'nin güçlenmemesi, Hazar bölgesindeki ülkelerde etkin olabilme ve Orta Doğu'da merkezi yerlerden birini tutma hedefler doğrultusunda Bakü-Tiflis Ceyhan'ın gerçekleşmesini istememektedir.
Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı ile petrolün dünya piyasalarına ihracının Türkiye üzerinden gerçekleştirilmesi, şüphesiz Türkiye'nin kıtalar arası jeopolitik önemini de arttıracaktır. 
            Stratejik hedefler doğrultusunda Azerbaycan, erken petrol boru hattı konusunda da, tek bir hat yeterli olabilecekken 1995'te Kuzey ve Batı istikametinde olmak üzere iki boru hattının da işletilmesine karar vermiştir. Rusya'nın nüfuzundan kurtularak bağımsızlığını pekiştirme bakımından ise, Azerbaycan temel ihraç boru hattının Bakü-Tiflis Ceyhan'dan geçmesinde kararlılık göstermektedir. 
          Gürcistan için ise askeri ve ekonomik açıdan Rusya'ya olan bağımlılıktan kurtulabilmede tek çıkar yol; bölge ülkelerinden Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile sıkı işbirliği ve güvene dayalı ilişkiler geliştirmekten geçmektedir. Bu nedenle Gürcistan, Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı'ndan yana net tavır almıştır. 
        Ülkeler dışında ihraç boru hatlarının tespitinde petrol şirketleri de önemli rol almaktadırlar. Günümüzdeki büyük petrol şirketlerinin birçoğu 19. yüzyılın sonunda ve 20. yüzyılın başında Avrupalı devletlerin ve ABD'nin çıkarlarının korumak için kurdukları şirketlerdir. Dolayısıyla petrol şirketlerinin enerji kaynaklarına ilişkin tutumlarını ekonomik olmaktan çıkaran stratejik etkenlerde rol oynamaktadır.
         Hazar bölgesinin dünyanın petrol piyasasına ihraçta belirli bir potansiyele ulaşmasının, OPEC'in petrolün dünya piyasasındaki fiyatını siyasi manipülasyon vasıtası olarak kullanma imkanını azaltacak olmasıyla da Hazar, Suudi Arabistan gibi OPEC üyelerinin de dikkat merkezindedir.
        Kısaca çok büyük oyuncuların rol aldığı "Yeni Büyük Oyun"da, ihraç boru hatlarının tespitinde "Hazar petrolü hangi yolla ihraç edilirse boru hatlarına ilişkin maliyet ve/veya pazar fiyatı daha düşük olacaktır?" sorusuna cevap aranmadığı görülmektedir.